انواع خلاص کن راهبند در هنگام قطع برق

راهبندها در ورودی پارکینگ ها، مجتمع ها، سازمان ها و فضاهای عمومی باید حتی در زمان قطع برق هم قابلیت کنترل داشته باشند. به همین دلیل سازندگان مکانیزمی با نام خلاص کن راهبند یا Manual/Emergency Release روی دستگاه قرار می دهند. این سیستم باعث می شود در مواقع اضطراری بتوانید راهبند پارکینگ را خلاص کرده و به صورت دستی بوم را بالا یا پایین ببرید. در این مقاله ابتدا توضیح می دهیم خلاص کردن راهبند چیست و چه کاربردی دارد، و سپس به صورت برند به برند (فک، فادینی، مگنتیک، بی اف تی و بتا) انواع خلاص کن های رایج را بررسی می کنیم. در پایان نیز نکات مهم ایمنی و توصیه های عملی ارائه خواهد شد.

خلاص کن راهبند چیست و چه کاربردی دارد؟

خلاص کن راهبند مکانیزمی است که در زمان قطع برق یا خرابی برد و موتور، امکان جداسازی گیربکس از موتور و حرکت دادن دستی میله راهبند را فراهم می کند. بدون این سیستم، در مواقع اضطراری عبور و مرور مختل شده و حتی ممکن است خطراتی برای خودرو یا افراد ایجاد شود.

خلاص کردن راهبند معمولاً با یک ابزار کوچک (کلید، آچار یا هندل) انجام می شود که در داخل یا روی بدنه نصب شده است. با چرخاندن این ابزار، کلاچ یا کوپلینگ آزاد می شود و بوم با دست قابل حرکت خواهد بود. رعایت اصول ایمنی ــ مثل قطع کامل برق دستگاه و ثابت کردن موقعیت بوم ــ از مهم ترین پیش نیازهای این عملیات است.

انواع خلاص کن راهبند

در اکثر برندها، خلاص کن ها در چند قالب کلی طراحی می شوند:

1. کلید یا آچار خلاص کن (Key/Wrench Release)

رایج ترین مدل که شامل یک شفت، مغزی یا درگاه مخصوص است و با کلید سه گوش، هِک، مثلثی یا آچار اختصاصی می چرخد تا کلاچ آزاد شود. بسیاری از راهبندهای ایتالیایی و چینی از این نوع استفاده می کنند.

2. اهرم یا هندل دستی (Lever/Crank)

در برخی مدل ها، مخصوصاً موتورهای قوی تر یا زیرسطحی، یک اهرم یا کرنک با باز کردن درپوش کابین وارد محفظه می شود و با حرکت آن گیربکس آزاد می گردد.

3. خلاص کن با قفل رمزی (Barrel Lock)

برای محیط های حساس، مکانیزمی با کلید رمزدار یا سیلندری اختصاصی استفاده می شود تا فقط افراد دارای دسترسی امکان خلاص کردن راهبند را داشته باشند.

4. خلاص کن داخل کابین (Internal Release)

در بسیاری از برندهای حرفه ای، خلاص کن داخل کابین نصب می شود. برای استفاده از آن باید درب بدنه را باز کرد. این کار امنیت را بالا می برد اما نیازمند کلید کابین است.

5. خلاص کن مخصوص موتورهای زیرسطحی

در موتورهای دفنی، طراحی خلاص کن متفاوت است و معمولاً از آچارهای مخروطی، پلاستیکی یا ابزارهای ویژه برند استفاده می شود.

خلاص کن در برند فک  (FAAC)

برند ایتالیایی FAAC در مدل های معروف خود مانند B680، B614 و 615 از آچار خلاص کن پلاستیکی استفاده می کند. محل خلاص کن معمولاً روی کابین یا پشت یک درپوش کوچک قرار دارد. با قرار دادن آچار و چرخاندن آن، کلاچ آزاد شده و بوم آزادانه حرکت می کند.

نکات مهم برای فک:

• همیشه آچار پلاستیکی را در دسترس نگه دارید؛ کوچک است و به راحتی گم می شود.
• بعد از وصل شدن دوباره برق، مطمئن شوید کلاچ به حالت قفل برگشته و بوم در وضعیت ایمن قرار دارد.

خلاص کن در برند فادینی (FADINI)

در راهبندهای FADINI، به ویژه مدل معروف BAYT 980، مکانیزم خلاص کن داخل کابین قرار دارد. برای خلاص کردن، ابتدا باید درب بدنه را باز کرده، سپس آچار ویژه را داخل محفظه مخصوص قرار دهید. این مدل راهبند فادینی هیدرولیک است؛ بنابراین آزادسازی باید کاملاً مطابق دفترچه فنی انجام شود.

نکات مهم برای فادینی:

• دسترسی به خلاص کن نیازمند کلید بدنه است؛ حتماً آن را همراه داشته باشید.
• در مدل های هیدرولیک با دقت عمل کنید، زیرا سیستم تحت فشار است.

خلاص کن در برند مگنتیک (MAGNETIC)

در راهبندهای Magnetic Autocontrol، تنوع زیادی در مکانیزم های خلاص کن دیده می شود. برخی مدل ها از کلیدهای عملیاتی نصب شده روی بدنه استفاده می کنند و بعضی دیگر قابلیت نصب کلید سرویس یا کلید آتش نشانی دارند. طراحی این برند بیشتر بر استانداردسازی و ایمنی تمرکز دارد.

نکات مهم برای مگنتیک:

• بر اساس محل نصب (مراکز حساس، ورودی سازمان ها، دسترسی نگهبانی)، نوع کلید مناسب را انتخاب کنید.
• مدل دستگاه را دقیق بررسی کنید تا نوع کلید و محل خلاص کن مشخص باشد.

خلاص کن در برند بی اف تی (BFT)

برند BFT برای سری های مختلف خود خلاص کن های گوناگونی ارائه می دهد. در موتورهای زیرسطحی (SUB و ELI) از کلیدهای مخروطی پلاستیکی یا فلزی استفاده می شود، و در سری های سطحی از کلیدهای مثلثی یا ابزارهای اختصاصی بهره گرفته شده است. این برند کلیدهای یدکی استاندارد و در دسترس نیز دارد.

نکات مهم برای BFT:

• مدل موتور را مشخص کنید تا کلید مناسب را تهیه کنید.
• در مناطق سرد یا مرطوب داشتن یک کلید فلزی یدکی پیشنهاد می شود.

خلاص کن در برند بتا (BETA)

راهبندهای بتا، که در بازار ایران رایج هستند، معمولاً دارای مکانیزم خلاص کن دستی داخل کابین هستند. در مدل هایی مانند B-400، B-501 و B-502 با باز کردن درب کابین و چرخاندن آچار مخصوص، موتور آزاد شده و بوم قابل حرکت دستی می شود.

نکات مهم برای بتا:

• کلید کابین همیشه همراه نصاب یا مدیر مجموعه باشد.
• هنگام نصب یا تحویل، عملکرد خلاص کن را حتماً تست کنید؛ چون در بعضی مدل ها توضیحات فروشندگان کافی نیست.

نکات ایمنی ضروری هنگام خلاص کردن راهبند

1. قبل از شروع کار، اگر برق دستگاه وصل است، آن را کامل قطع کنید.
2. فقط از ابزار اصلی و استاندارد همراه دستگاه استفاده کنید.
3. هنگام حرکت دستی بوم، مراقب تعادل باشید؛ خرابی فنر یا سیستم هیدرولیک ممکن است باعث سقوط ناگهانی شود.
4. پس از پایان عملیات، کلاچ را به حالت قفل برگردانید و درب کابین را کامل ببندید.

نتیجه گیری

پیش از کار با خلاص کن راهبند، لازم است نوع برند و مدل دستگاه را دقیق بررسی کنید. در راهبندهای FAAC معمولاً آچار خلاص کن پلاستیکی روی کابین تعبیه شده و باید همیشه در دسترس باشد. در FADINI مکانیزم داخل بدنه قرار دارد و نیاز به کلید کابین و رعایت نکات ایمنی سیستم های هیدرولیک دارد. برندهای MAGNETIC و BFT بسته به مدل از کلیدهای متفاوتی استفاده می کنند؛ بنابراین انتخاب ابزار درست اهمیت بالایی دارد. در راهبند BETA نیز خلاص کن داخلی است و توصیه می شود عملکرد آن حتماً در زمان نصب یا تحویل دستگاه تست شود.
رعایت این موارد باعث می شود در شرایط اضطراری، حرکت دستی بوم بدون خطر و با کمترین اختلال انجام شود.